Mutezile’nin felsefe ve dinler tarihi üzerindeki etkisine gelince;
Aklıma gelen ilk şey; Mutezile’nin özellikle kaza ve kader gibi konularda ve akıl-nakil dualizminde insan iradesi ve insan aklını öne çıkaran bir anlayış olmasıdır.
Mutezile bu haliyle hem batıdaki rasyonel arayışların felsefi dayanaklarından birisi olmuştur hem de doğudaki Eşarilik Mzehebi ve Cebriyye gibi teslimiyetçi akımların önündeki en büyük engel olarak İslam filozofisi içerisinde önemli tarihsel roller üstlenmiştir.
Yazınızın üzerine bu saydıklarımı da eklediğimiz zaman Mutezile akımını bir mezhepten ziyade aydınlanmacı (rasyonalist = akılcı) bir felsefi düşünce akımı olarak görmek -bence- daha yerinde olur.
Mutezile deyince aklıma hep değerli hocalarımızdan Niyazi Öktem gelir. O’ndan derslerinden edindiğim bilgileri de tartışmaya kattığımda Mutezile karşımda Fahrettin Razi’nin akılcı düşüncesinde vücut bulan ve Avrupa’ya karanlıklarda yol bulan bir ışık olarak görünür.
Her ne kadar akla tefrit derecesinde önem veren Mutezile zaman içinde tarihsel rolünü kaybetmiş olsa da kendisinden etkilenen ve İslam Aydınlanmacı düşüncesinin göz bebeği olarak kabul edilen Fahrettin Razi gibi bir düşünür ve filozofu hediye etmiştir.